Apple in Japan

DE MERKWAARDIGSTE MASSAMARKT /
APPLE’S OPMARS IN AZIE

“Irasshaimase, irasshaimase…!” Welke grote elektronicawinkel je in Japan ook binnenwandelt: deze welkomstgroet valt niet te vermijden. Rondrennende verkopers blijven hem voortdurend roepen, ook wanneer de klant al lang en breed binnen is. Dat rennen, eveneens een ingebakken vorm van ‘verplichte’ klantvriendelijkheid, hoort er ook een beetje bij. Want in Japan is de handel in Apple-producten weliswaar te vergelijken met die in Europa, maar toch verloopt alles er net een beetje anders. De klant is er koning, en die wil dat weten ook.

Voor de verheven status van klanten heeft de Japanse handelsnatie zelfs een eigen spreekwoord ontwikkeld: “Okyakusama kami-sama desu” – vrij vertaald: ‘De klant is God’. De prijzen zijn er zelden laag (zelfs in een techno-metropolis als Tokyo). Daarom verwacht de koper als tegenprestatie een behoorlijk niveau aan service en kwaliteit. Zelfs aan de presentatie van de verpakkingen wordt de grootste zorg besteed. Wat dat betreft past een A-merk als Apple precies in die mentaliteit.
De Mac en iPod blijken er in de winkelstraten dan ook goed vertegenwoordigd. Voor Apple is Japan van oudsher een ‘moeilijke’ markt, maar ondanks de enorme binnenlandse concurrentie van megaconcerns als Sony en Toshiba heeft het bedrijf er tegenwoordig wel duidelijk voet aan de grond gekregen. In zowat alle supersized elektronicaketens als Laox, Sofmap en Yodobashi is het merk nadrukkelijk aanwezig. En aangezien het gaat om een van de grootste economie‘n ter wereld, zijn er daardoor vaak meteen hele verdiepingen alleen aan Apple gewijd. Dozijnen rekken vol Mac- en iPod-accessoires glinsteren je tegemoet. Dat laatste vaak letterlijk, want zelden worden computers en muziekspelers zo intensief ‘gemod’ en ‘geblingd’ als hier. Alleen al voor de dames zijn er tientallen accessoires verkrijgbaar om de koptelefoontjes van je iPod met passende (nep)juweeltjes te verfraaien. Of met schattige tekenfilmknuffeltjes. Het aantal amusante maar uiterst bizarre cartoon add-ons groeit er haast sneller dan je ze kunt tellen. Japan is dan ook wat je krijgt wanneer je mensen van kinds af aan iets teveel tekenfilms laat kijken – net als Amerika trouwens.

Pods met straatwaarde

Vooral de iPod heeft voor de naamsbekendheid van Apple ook in het land van de rijzende zon veel gedaan. De bekende witte oordopjes zijn in het straatbeeld niet te missen. Net als in Hong Kong kwamen we ‘s werelds populairste muziekspeler ook in steden als Osaka en Tokyo zowat overal tegen. Niet alleen in de vaak overvolle treinen en clubs, maar ook waar Apple de frontlinie van het gevecht heeft gezocht: de Japanse winkelstraten – van oudsher het domein van de Aziatische giganten als Sharp, Sanyo, Sony en Samsung. Het Amerikaanse bedrijf heeft het qua marktaandeel er weliswaar niet zo makkelijk als in de VS en grote delen van Europa, maar laat zich toch nadrukkelijk gelden. Meer nog dan de Mac is de iPod er in de winkels een standaardartikel geworden, evengoed als ooit de Walkman en de Gameboy. Apple’s muziekspelers staan dan ook regelmatig in de top tien van best verkochte producten in de online-winkel van Amazon Japan.
Vergeleken met het Westen is er anno 2007 wel veel minder aandacht voor alle publiciteit rond de komende iPhone. Die wordt in Azië immers pas op zijn vroegst rond 2008 verwacht (voornamelijk door incompatibele telefoonnetwerken). Daarna is het voor landen als China en Japan nog maar de vraag of Apple aantrekkelijke contracten kan sluiten met de lokale media-conglomeraten. Multimediale mobiele telefoons – in Japan bekend als ‘keitai denwa’ – heeft Azië bovendien al meer dan genoeg. Vergeleken met Europese en Amerikaanse modellen zijn ze vaak nog kleiner en technologisch verder gevorderd ook. Afgezien van de verzorgde Apple-interface en de vernuftige bediening heeft de iPhone feitelijk al niets meer aan boord wat de Japanse modellen niet hebben. (Desondanks zijn het toch vooral de basisfuncties als bellen, gamen en SMS’en die in het dagelijks gebruik nog altijd de toon aangeven. Vooral het lezen en versturen van SMS-tekstberichtjes blijkt in Japan enorm populair. In de dikwijls stampvolle treinen zit je immers zowat voortdurend op andermans lip. Om elkaar niet voortdurend aan te hoeven staren, trekken passagiers bijgevolg vaak direct na het instappen al hun mobieltje – en gaan vervolgens SMS’en dat de vonken eraf vliegen.)

Akiba Kei – Otaku Style

Een van de stations in downtown Tokyo die de laatste decennia de meeste computerfans trekt, is Akihabara. Ooit was het een relatief rustige volkswijk net buiten de oude stadspoorten van het voormalige Edo, goeddeels bevolkt door vaklui en niet al te hoog geklasseerde samurai. Genoemd naar een lokale godheid – waar Japan er dozijnen van kent – is ‘Akiba’ met zijn torenhoge winkels en dito neonreclames tegenwoordig echter voor veel technofreaks het gadget-mekka van Azië.  Daarnaast is het verreweg de bekendste verzamelplaats van de otaku, het Japanse equivalent van de nerd. Vergeleken met zijn Westerse collega’s heeft hij – of zij – deels wel andere interesses. Uiteraard hoort een personal computer of pasokon met snelle Internet-aansluiting bij de standaarduitrusting. Spelconsoles als de Playstation of Nintendo spelen daarnaast echter een veel grotere rol. De pc of Mac wordt eerder voor Internet-sessies gebruikt dan voor games. Daarnaast zijn otaku vooral bezeten van anime-tekenfilms en de dozijnen manga-comics die elke maand en masse verschijnen in striptijdschriften ter grootte van een telefoonboek. De merchandising rond deze hobby’s is in Azië enorm en heeft in Akihabara de computerwinkels deels verdrongen.
Desondanks staat Akiba nog altijd terecht bekend als ‘Denki gai’ ofwel ‘electric town’. De computers en bijpassende accessoires liggen er vaak letterlijk op straat. Nieuw of tweedehands, desktop of laptop, met of zonder monitor: de klant heeft ze voor het uitzoeken. Hoewel de prijzen doorgaans niet bijster veel verschillen met die in de Lage Landen, is het aanbod aan hardware in Akihabara wel veel groter. Als koopjesmekka heeft de wijk dan ook veel weg van een soort permanente locatie voor de Nederlandse HCC- of PC-dumpdagen. Goedkopere artikelen als Compact Flash-kaartlezertjes of externe harddisk-casings scoor je er vaak al voor enkele honderden yens ofwel hoogstens een paar euro’s. Door flink te shoppen in de achterafstraatjes is een aardige deal dan ook nooit ver weg. (Al moeten Westerse kopers wel rekening houden met een ander voltage – 100V in plaats van 220 – , met Japanse toetsenborden vol onbegrijpelijke Kanji-tekens en uiteraard de douane. Bovendien werken Japanse winkeliers vrijwel altijd met cash. Tienduizenden yens meeslepen in de overvolle portemonnee is er dan ook heel normaal. Onderhandelen over de prijs kan echter zelden in het Engels, want dat spreken de meeste Japanners nauwelijks.)

Mac op de stoep

Ook de Mac blijkt in de straten van Akihabara volop vertegenwoordigd. Net als pc’s kun je ze bij wijze van spreken zo van de stoep plukken. Bij de tweedehands exemplaren zagen we vooral de kleurige G3- en G4-modellen van rond de eeuwwisseling en daarna. Sommige winkels bieden hele rekken vol ‘Blue and White’ en ‘Graphite’ PowerMacs te koop aan. Zelfs de relatief zeldzame G4 Cube blijkt ruimschoots verkrijgbaar. Een deel van de grafisch ontwerpers en lay-outers werkt er wegens hun moeizaam opgebouwde – en prijzige – fontcollecties bovendien nog altijd met MacOS 9.
Niettemin ligt de nadruk ook in Japan uiteraard op de actuele modellen. Middenklassers als de iMac en MacBook geven daarbij de toon aan. In het assortiment van locale fabrikanten als Sony en Toshiba valt in de warenhuizen bovendien op dat de kleinere subnotebooks relatief populair zijn. (De Japanse voorliefde voor miniaturisatie laat zich blijkbaar nog altijd gelden.) Apple heeft daar nog niets tegenover gesteld – al wordt in de wandelgangen inmiddels volop gefluisterd over een nieuwe MacSubNotebook met LED-scherm en mogelijk zelfs een energiezuinige Flash-‘harddisk’ als opvolger van de conventionele harde schijf. Als die verschijnt heeft de Japanse belangstelling voor dergelijke ultra-compacte portables daarbij ongetwijfeld een flinke rol gespeeld.

Het precieze marktaandeel van Apple in Japan is niet bekend. Sommige experts schatten het in op circa zes procent – tenminste voor wat de Mac betreft. Inclusief de iPod-verkopen scoort de Amerikaanse elektronicafabrikant er inmiddels ongetwijfeld een stuk hoger. De Mac heeft de laatste jaren echter in ‘Nihon’ ook zelfstandig terrein veroverd doordat enkele grote banken, zoals Aozora en de Tokyo Star Bank, de machine in gebruik namen. Bovendien plaatste de prestigieuze Tokyo University (plaatselijk beter bekend als ‘Todai’) enkele jaren geleden een flinke order voor OSX-machines in plaats van Windows-pc’s. Daardoor steeg het aanzien van de computer ook in de educatieve sector. Het aantal gebruikers is er momenteel groot genoeg voor de publicatie van een drietal grotere Mac-tijdschriften van eigen bodem. Naast enkele kleinere, meer gespecialiseerde uitgaven zijn dat MacJack, MacPeople en – geen familie – ‘Mac Fan’. Net als Amerikaanse en Europese magazines richten zij zich vooral op de professionele sector en de thuisgebruiker. (Voor de iPod-gebruikers merkten we tevens een speciale ‘iPod Fan’ op, al leek dit vooralsnog een eenmalige uitgave – mogelijk ook hier omdat Apple zijn merknamen wel Žrg scherp in de gaten houdt.)

Ginza Store, American Style

Net als in de VS is de Mac tegenwoordig niet alleen meer in ‘gewone’ computerspeciaalzaken te vinden. Apple heeft ook in Japan enkele eigen retail-Stores geopend, met de vestiging in het sjieke Ginza-district van Tokyo als vlaggenschip. Veel verschilt die overigens niet van de Amerikaanse originelen. Van binnen ziet de winkel er vrijwel hetzelfde uit, inclusief Genius Bar en ruim bemeten iPod-luisterstands. Een vijftal verdiepingen, inclusief een eigen theater voor culturele en productevenementen, maken wel duidelijk dat Apple het hier groot aanpakt. (Sommige Stores zijn echter gelijker dan anderen. De vestiging in Sapporo blijkt slechts 1 enkele verdieping te beslaan: de begane grond.)
Navraag bij het personeel leert dat vooral de MacBook en de huidige ‘platte’ Intel-iMacs in 2007 tot de populairste modellen behoren. Vergeleken met de VS heeft de Mac prijstechnisch net als in Europa wel enig nadeel tegenover de binnenlandse concurrentie, omdat de Amerikaanse btw-voordelen ontbreken. Japanse pc’s zijn er echter evenmin goedkoop, zodat deze achterstand binnen de perken blijft. (Voor de iPod geldt in grote lijnen hetzelfde. Alleen profiteert de muziekspeler in Japan minder van de sterke band met iTunes en de bijbehorende online-Store. Net als in Nederland is het assortiment van direct te downloaden tv-series en muziek veel kleiner dan in de VS. Concurrent Sony bleek uiteraard weinig genegen om zijn lokale muziekportefeuille vol populaire J-Pop ter beschikking te stellen.)

Gevecht om de gadgets

Wat je bijblijft voor, tijdens en na een bezoek aan Japan is naast de massaliteit van de elektronicahandel vooral het hoge weirdness-gehalte. Naast de reguliere artikelen vliegen de vreemdsoortige gadgets er zowat om je oren. Bedrijven als Thanko en Solid Alliance maken er een sport van om in hoog tempo de meest merkwaardige artikelen te produceren: zoals een usb-telescoopje om je eigen oorsmeer live te kunnen bekijken. Doorzichtige muizen met ingebouwd mini-aquarium. Hand-, voet-, rug- en achterwerkverwarmers met usb-aansluiting. Kassaregisters met anime-tv-schermpjes. USB-hubs in de vorm van een motorfietsmotor (uiteraard met functionele kickstarter en vroem-vroem geluid). Undsoweiter, undsofort. In de onafzienbare betonvlakte die Tokyo heet, is een beetje rariteit extra welkom.
Aan het nut van al deze gadgets valt te twijfelen, aan de verkrijgbaarheid in elk geval niet. Japan is tenslotte zo’n beetje de bakermat van de miniatuur-apparatuur – ook van het serieuze soort. Sony, Panasonic, Toshiba en NEC behoren hier uiteraard tot de koningen van de winkelstraat. Toch heeft buitenstaander Apple zich in het straatbeeld inmiddels tussen deze groten kunnen wurmen. Mede door het succes van de iPod is bovendien buiten de computeraars ook het grote publiek er inmiddels bekend met het merk. Voor een echte doorbraak zal Apple echter meer moeten doen: ‘gewone’ innovaties uit eigen keuken kent Japan immers meer dan genoeg. Alleen met thinking really different krijgt de Store in Sapporo er wellicht nog een verdieping bij.

Ruud Dingemans

Met dank aan Noboyuki ‘Nobi’ Hayashi

Tekst door Ruud Dingemans

Ruud Dingemans was een journalistiek redacteur voor onder diverse Apple en Amiga magazines. Hij heeft in zijn carrière ontzettend veel teksten geschreven. Een aantal daarvan zijn teruggevonden tussen zijn bezittingen. Ik wil hiermee een eerbetoon geven aan Ruud, zodat zijn nalatenschap voor zover mogelijk is nog voor velen beschikbaar zal zijn in de toekomst.

Meer achter het verhaal hoe ik kennis maakte met zijn broer Mario en familie kun je hier lezen.

(Mocht blijken dat op bepaalde artikelen copyright berust, dan laat het weten en zal ik het weghalen. Echter, houd er rekening mee dat met deze publicaties geen geld wordt verdiend, maar dit enkel een eerbetoon is aan Ruud)

0 replies

Leave a Reply

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Retrocomputerverzamelaar.nl is onderdeel van TASK4 Studios
Web Analytics